Φρούριο Φραγκοκάστελλο (Σφακιά)
Η ανέγερση του αποφασίστηκε το 1371, για την προστασία του μικρού παρακειμένου όρμου από τους κουρσάρους. Η χρήση του την περίοδο της Βενετοκρατίας ήταν μηδαμινή, ενώ τις παραμονές της Τουρκικής επίθεσης ήταν παροπλισμένο. Το 1828 βρισκόταν στα χέρια των Κρητών επαναστατών, οπότε πολιορκήθηκε και καταστράφηκαν οι πύργοι του.
Σύμφωνα με την παράδοση το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Μάη και υπό συγκεκριμένες καιρικές συνθήκες εμφανίζονται να οδεύουν προς το Φραγκοκάστελλο μαύρες σκιές ενόπλων κρητικών αγωνιστών που έχασαν εκεί τη ζωή τους. Οι ντόπιοι τους ονομάχουν Δροσουλίτες. Κοντά στο φρούριο, βρίσκεται ο ναός του Αγ. Νικήτα, του 1371, όπου σώζονται ίχνη παλαιοχριστιανικής βασιλικής.
Στερεωτικές επεμβάσεις και εργασίες αποκατάστασης έχουν πραγματοποιηθεί από την 13η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων.
Κυδωνία
Μία από τις σημαντικότερες μινωικές πόλεις, που έχει ταυτισθεί με την αρχαία Κυδωνία.Από το 1966 μέχρι σήμερα γίνονται σωστικές και συστηματικές ανασκαφές από την ΚΕ' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων. Σημαντικό τμήμα της πόλης ανασκάπτεται σε συνεργασία με το Σουηδικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο. Μερικά από τα σημαντικότερα ευρήματα της ανασκαφής εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων.
Μονή Τζαγκαρόλων (Κυδωνία)
Μονή του 17ου αιώνα. ΄Εχει υποστεί επεμβάσεις την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Εγκαταλείπεται την περίοδο της Επανάστασης του 1821 και λεηλατείται από τους Τούρκους. Ακμάζει πάλι από το 1834, οπότε γίνονται νέες επισκευές. Τον 19ο αιώνα κατασκευάζεται νέο ηγουμενείο και ξενώνας και στα τέλη του αιώνα το κωδωνοστάσιο. Από το 1897 λειτουργεί εκκλησιαστική σχολή.Είναι τυπικό δείγμα ορθόδοξης μοναστηριακής αρχιτεκτονικής. Ο ορθογώνιος περίβολος έχει μεγαλοπρεπή πυλώνα. Το καθολικό είναι αφιερωμένο στην Αγ. Τριάδα, ανήκει στον τύπο του αγιορείτικου τρίκογχου, με παρεκκκκλήσι αφιερωμένο στη Μεταμόρφωση του Χριστού και διαθέτει κοιμητηριακό χώρο κάτω από το ναό. Στη Μονή υπήρχαν χώροι ελαιοτριβείου, σταύλοι, χώροι επεξεργασίας και αποθήκευσης κρασιού.
Εργασίες στερέωσης και αναστήλωσης του συγκροτήματος σε μεγάλη έκταση έχουν πραγματοποιηθεί από την 13η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων.
Λειτουργεί ως Μονή. Διαθέτει μουσειακό χώρο και δέχεται συχνά επισκέπτες.
Μονή Γκουβερνέτου (Κυδωνία)
Το σημερινό συγκρότημα της Μονής κτίστηκε μεταξύ 1537 και 1548. Σύμφωνα με την παράδοση συνδέεται με τον θαυματουργό ΄Αγ. Ιωάννη τον Ερημίτη και στέγαζε πλήθος προσκυνητών του Αγίου. Ακμάζει τον 16ο αιώνα, υφίσταται καταστροφές το 1765 και στην επανάσταση του 1821, αλλά μετά την απελευθέρωση ακμάζει ξανά λόγω της μεγάλης κτηνοτροφικής της περιουσίας. Η Μονή είναι δείγμα ορθόδοξης μοναστηριακής αρχιτεκτονικής. Αποτελείται από ένα τετράπλευρο περίβολο, με το μεγάλο καθολικό στο κέντρο. Το καθολικό ανήκει στον τύπο του τρίκογχου με τρούλλο και πλάγια, διαμερίσματα με πυραμιδωτούς τρούλλους, που επιστέφονται με οβελίσκο. Διαθέτει τράπεζα, μαγειρεία, αποθήκες, φούρνο, κρασαποθήκη, αποθήκη λαδιού και κελλιά. Η σημερινή νεοκλασική μορφή του καθολικού δόθηκε τον περασμένο αιώνα.
Αναστηλωτικές και στερεωτικές εργασίες έχουν πραγματοποιηθεί στη Μονή από την 13η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων.
Λισός
Θρησκευτικό κέντρο των πόλεων της νοτιοδυτικής Κρήτης. Γνώρισε ιδιαίτερη ακμή στους ελληνιστικούς χρόνους και στην περίοδο της ρωμαιοκρατίας.Κατά τη διάρκεια των ετών 1957-58 ανεσκάφη το Ασκληπιείο από τον Νικόλαο Πλάτωνα.
Απτέρα
Η ίδρυση της Απτέρας τοποθετείται στη Γεωμετρική περίοδο, παρόλο που η πόλη αναφέρεται στις πινακίδες της Γραμμικής Β γραφής της Κνωσού (A-pa-ta wa). Η μεγαλύτερη ακμή της τοποθετείται στους ελληνιστικούς χρόνους με έντονη εμπορική και πολιτική δραστηριότητα. Στην περίοδο της ρωμαιοκρατίας η πόλη έχει κυρίως αγροτικό χαρακτήρα. Καταστρέφεται από σεισμό τον 7ο αιώνα μ.Χ. Το 12ο αιώνα ιδρύεται η Μονή του Αγίου Ιωάννη του θεολόγου.1942: Οι Γερμανοί ως κατακτητές, έσκαψαν το "διμερές ιερό".
1958: Ο Στ. Αλεξίου ανέσκαψε τμήματα κτηρίων και τάφους.
1986-87 και 1992-95: συστηματικές και σωστικές ανασκαφές της Εφορείας.
ΠΗΓΗ: Υπουργείο Πολιτισμού
