ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Ο Νομός που ανέδειξε ένα Βιτσέντζο Κορνάρο, ύστερα από μια στασιμότητα στα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας, αναδεικνύει συνεχώς πνευματικούς ανθρώπους με μια αξιόλογη πνευματική παραγωγή.

Στις τέχνες, και ειδικότερα στον τομές της ξυλογλυπτικής, ανέδειξε τεχνίτες ξακουστούς σε ποικίλα έργα και ιδιαίτερα σε διακοσμήσεις εκκλησιών (τέμπλα, Εσταυρωμένους, θρόνους κλπ.) τα περισσότερα των οποίων σώζονται ακόμη, ανεπανάληπτα σε έμπνευση και λεπτότητα εκτέλεσης.

Η αγγειοπλαστική εξάλλου έχει να παρουσιάσει αξιοπρόσεκτη ανάπτυξη σε κάθε είδους προϊόντα οικιακής κυρίως χρήσης. Σε προϊόντα οικοτεχνίας, εξάλλου, ο Νομός Λασιθίου έχει να επιδείξει από παλιά μία επίδοση αξιόλογη. Μια έμφυτη ή και κληρονομική ίσως καλαισθησία διακρίνει ανέκαθεν τις νοικοκυρές του.

Ο αργαλειός που δεν έλειπε από κανένα σπίτι, ο αργαλειός στον οποίο μεροξημερώνονταν οι κοπέλες των περασμένων γενιών για να φτιάξουν την προίκα τους, σε μια ευγενικά δημιουργική άμιλλα μεταξύ τους, μας άφησε έργα άριστης τέχνης σε θαυμάσιες διακοσμήσεις, σε συνδιασμό χρωμάτων από ανεξίτηλες φυτικές βαφές, και λεπτότητα εργασίας, έτσι που και η αντιγραφή τους ακόμα από τις σύγχρονες νοικοκυρές να καθιστάται αδύνατη σε πολλές περιπτώσεις.

Μια άλλη πανάρχαια παράδοση, το λαϊκό "ξεφάντωμα" σε δημόσιες και οικογενειακές συγκεντρώσεις, που όχι σε πολύ παρωχημένη εποχή έδινε ένα ξεχωριστό έντονο χρώμα στη ζωή του τόπου, υπέστη βέβαια την αναπόφευκτη επίδραση των σύγχρονων εξελίξεων και των μοντέρνων μέσων και τρόπων ψυχαγωγίας, όχι όμως στο βαθμό που παρουσιάζεται σε άλλες περιοχές.

Το δοξάρι της λύρας βρήκε και στις σύγχρονες γενιές ξακουστούς τεχνίτες στις "κοντυλιές" όπως λέγονται τα ποικίλα λαϊκά μοτίβα, στα οποία τραγουδιώνται οι "μαντινάδες", που τα διαφύλαξαν ευλαβικά από τη νοθεία η φανατική προσήλωση στην παράδοση.

Και οι Κρητικοί χοροί με την ξεχωριστή χάρη, τη ζωντάνια και τη λεβεντιά τους, οι γεμάτες έκφραση "όρσες" του "πηδηχτού" (ορσίτη χορού) και τα απαράμιλλα σε χορευτικό ρυθμό και σεμνότητα "τσακίσματα" του "πεντοζάλη" και του "συρτού" συχνά σε πανηγύρια και συγκεντρώσεις ξεσηκώνουν μεγάλους και μικρούς, ξυπνώντας μέσα τους βιώματα από την παλιά προγονική κληρονομιά, πράγμα που φανερώνει πως οι ρίζες της είναι πολύ βαθιές.

ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΓΑΜΟΣ

Οι κρητικοί διατηρούν πολλές παραδόσεις και έθιμα, με κορυφαία την παραδοσιακή τέλετη του γάμου, που ακόμα και σήμερα διατηρείται σε πολλά χωριά.

Μετά την επίσημη έγκριση του πατέρα, με την παρουσία παπά, πραγματοποιείται η τελετή της μνηστείας και αφού συνταχθεί το προικοσύμφωνο, ορίζεται η ημερομηνία του μυστηρίου. Ακολουθεί το "κάλεσμα", όπου προσκαλούνται όλοι.

Μέχρι την ημέρα του μυστηρίου οι συγγενείς και οι φίλοι στέλνουν δώρα, τα λεγόμενα "κανίσκια" που είναι ένα καλάθι με λάδι, τυρί, κρασί και πατάτες. Την παραμονή όλοι βοηθούν τους "προικαδόρους" στη μεταφορά των προικιών της νύφης στο σπίτι του γαμπρού.

Τα φορτώνουν πάνω σε στολισμένα άλογα που ακολουθούνται από την πομπή συγγενών και φίλων, ενώ ακούγονται πυροβολισμοί και κρητικές μαντινάδες. Σε όσους συμμετέχουν στη προετοιμασία του γάμου προσφέρονται νόστιμα σπιτικά ξεροτήγανα με μέλι και η περίφημη κρητική κουλούρα με τον υπέροχο στολισμό, που φτιάχνεται μόνο σ' αυτές τις περιπτώσεις.

Η τελετή ξεκινά με πομπή από το σπίτι του γαμπρού που συνοδεύεται από μαντινάδες και ντουφεκιές και καταλήγει στο σπίτι της νύφης. Εκεί μια μαντινάδα τραγουδισμένη από γλυκιά γυναικεία φωνή πείθει την οικογένεια της νύφης να ανοίξει την πόρτα που μέχρι τότε παραμένει κλειστή. Αφού ανταλλάσονται φιλιά και ευχές, το χτύπημα της καμπάνας ειδοποιεί τους μελλόνυμφους πως πρέπει να κατευθυνθούν προς την εκκλησία.

Μετά τη τελετή, το ζευγάρι φτάνει στο σπίτι του γαμπρού, όπου η μητέρα του ταϊζει τη νύ- φη κάρυδια με μέλι και χαράζει σταυρό στη πόρτα, ενώ η νύφη χύνει μέλι στην είσοδο και σπάει ένα ρόδι, για να γίνει ο γάμος γλυκός σαν το μέλι και καρπερός σαν το ρόδι. Το γλέντι ξεκινά με τραγούδια που λέει πρώτο το ζευγάρι και συνεχίζεται με χορό και φαγοπότι που φτάνουν μέχρι το πρωί.

Ο Κρητικός Γάμος αναβιώνει κάθε καλοκαίρι στο παραδοσιακό χωριό Κριστά κοντά στον Αγιο Νικόλαο και συγκεντρώνει χιλιάδες επισκεπτών.

ΠΗΓΗ: Νομαρχία Λασιθίου