Συμμαχικό Νεκροταφείο

Στο  Δήμο Σούδας   βρίσκεται το «Συμμαχικό Νεκροταφείο», όπου κάθε χρόνο γίνονται εκδηλώσεις στη μνήμη των θυμάτων του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου. Σε όλη τη διάρκεια του έτους παρατηρείται σε αυτό  μεγάλη προσέλευση επισκεπτών κυρίως Αυστραλών και Νεοζηλανδών.

Το κοιμητήριο κτίστηκε και συντηρείται από την Κοινοπολιτειακή Επιτροπή στρατιωτικών τάφων και  έγινε μετά τον πόλεμο για να περιλάβει τους τάφους όλων των στρατιωτών της Κοινοπολιτείας που σκοτώθηκαν στη Κρήτη. Αρχιτέκτονας ήταν ο Louis De Soissons

Αυτοί των οποίων οι τάφοι ήταν ανώνυμοι μνημονεύονται στο μνημείο του Πολεμικού Κοιμητηρίου Φαλήρου. Η γη επί της οποίας το νεκροταφείο εξαπλούται όπως αναφέρεται και σε σχετική επιγραφή δωρίθηκε από τον Ελληνικό Λαό για την αιώνια ανάπαυση των Ναυτών, Στρατιωτών και Αεροπόρων οι οποίοι τιμώνται εδώ. Οι ενταφιασμοί στο κοιμητήριο είναι : Ηνωμένο Βασίλειο 862 άτομα, Καναδάς 5 άτομα, Αυστραλία 197 άτομα, Νέα Ζηλανδία 446 άτομα, Νότια Αφρική 9, Ινδία 1, Λοιποί 7, Σύνολο 1527."

Νησίδα Σούδας

Στην βορειοανατολική πλευρά του λιμένα της Σούδας υπάρχει η νησίδα της Σούδας, όπου βρίσκεται η «Φορτέτζα» , βενετσιάνικο φρούριο που κτίστηκε το 1571 μ.χ. με σκοπό τον έλεγχο της εισόδου του κόλπου από τους Ενετούς.
O Basilcata, (Μνημεία Κρητ. Ιστορίας V, 163) αναφέρει ότι ο οπλισμός του φρουρίου το 1630 ήταν 44 κανόνια διαφόρων διαμετρημάτων και 9185 μπάλες. Τα τείχη περιέβαλαν όλη την έκταση του νησιού. Στο βόρειο μέρος ήταν ο προμαχώνας Martinengo και ο προμαχώνας Μichiel. Ανάμεσα τους μια μικρή πόρτα οδηγούσε στο χαμηλότερο κομμάτι του νησιού όπου ήταν το νεκροταφείο και ο επιπρομαχώνας Mocenigo και μια δεξαμενή. Στην ανατολική πλευρά ήταν οι στρατώνες και μπροστά τους τρεις δεξαμενές, αποθήκες, ο κήπος και η εκκλησούλα της Παναγίας La Madonnina. Στη Ν.Δ. πλευρά ήταν ο προμαχώνας Orsino και η πύλη του φρουρίου. Στη δυτική πλευρά ήταν τρεις δεξαμενές και αποθήκες πυρομαχικών και πολεμοφοδίων, το πεδίο ασκήσεων και ο ανεμόμυλος.

Όταν οι Τούρκοι κατέλαβαν την Κρήτη το 1669 δεν  κατέλαβαν το μικρό αυτό φρούριο και έτσι η νησίδα της Σούδας ήταν ένα καταφύγιο των Κρητών επαναστατών έως και το 1715 οπότε έπεσε και αυτό στα χέρια των Τούρκων.

Το κάστρο της Σούδας στο πρόγραμμα "Κάστρων Περίπλους"

Το κάστρο της Σούδας έχει ενταχθεί στο πρόγραμμα "Κάστρων Περίπλους" που υλοποιείται από το Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων του Υπουργείου Πολιτισμού. Στα πλαίσια του προγράμματος αυτού εκτελούνται σημαντικές εργασίες επισκευής και συντήρησης.

Αρχαία Απτέρα

Στην ευρύτερη περιοχή του Δήμου σώζεται η αρχαία πόλη - κράτος "ΑΠΤΕΡΑ". Η ίδρυση της πόλης τοποθετείται στην γεωμετρική εποχή. Η Απτέρα ως σημαντικότατη πόλη - κράτος της Κρήτης έπαιξε συχνά καθοριστικό ρόλο στα ιστορικά δρώμενα του νησιού, στην εσωτερική και εξωτερική του πολιτική. Η περίοδος όμως κατά την οποία η πόλη γνώρισε την μεγαλύτερη ακμή της ήταν τα πρώιμα ελληνιστικά χρόνια.

Η νησίδα της Σούδας εκτός από την  ιστορική σημασία της, παρουσιάζει μεγάλο οικολογικό ενδιαφέρον, αφού διαθέτει σπάνια φυτά της Κρητικής  φύσης. (Ποταμιτάκης Μιχάλης,  Το λιμάνι της Σούδας στο Πέρασμα του Χρόνου  - Σύντομο οδοιπορικό- , Χανιά Ιούνης 1996)

Σώζεται το τείχος της πόλης σε μήκος περίπου τεσσάρων χιλιομέτρων. Εκτός από τα τείχη τα εντυπωσιακότερα από τα σωζόμενα αρχαία οικοδομήματα είναι οι θολωτές δεξαμενές της εποχής της Ρωμαιοκρατίας, "διμερές ιερό" με επιμελημένη δόμηση που χρονολογείται στον 5ο έως 4ο αιώνα π.χ. καθώς και μικρό κατεστραμμένο θέατρο με διαζώματα λαξευτά στο βράχο. Αντιπροσωπευτικά ευρήματα (αγγεία , νομίσματα, ειδώλια, επιγραφές, γλυπτά και άλλα μικροαντικείμενα) εκτίθενται στο αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων.

Σώζονται επίσης, πλησίον των αρχαιοτήτων δύο φρούρια εξαιρετικού ιστορικού ενδιαφέροντος που κατασκευάστηκαν την περίοδο της Τουρκοκρατίας το φρούριο "Παλαίκαστρο" το οποίο κτίστηκε από τους Τούρκους με αφορμή την επανάσταση του 1866 και  το φρούριο "Ιτζεδίν" στην τοποθεσία Καλάμι το οποίο κτίστηκε το 1872 και διέθετε στρατώνες, νοσοκομείο και άλλες εγκαταστάσεις.

Το φρούριο Ιτζεδίν χτίστηκε το 8172 από το Ρεούφ Πασά, στην ίδια θέση που το 1646 οι πρώτοι Τούρκοι διώχνοντας τους Ενετούς έχτισαν Πύργο. Αποτελούσε το κυριότερο αμυντικό έργο του λιμανιού και ονομάσθηκε έτσι προς τιμή του πρωτότοκου γιου του Σουλτάνου Αβδούλ Αζιζ Ιτζεδίν. Στα μεταγενέστερα χρόνια χρησιμοποιήθηκε κυρίως σαν φυλακή πολιτικών κρατούμενων, κρατούμενων του κοινού ποινικού δικαίου αλλά και θανατοποινιτών. Την περίοδο της Κρητικής Πολιτείας ο Ελευθέριος Βενιζέλος γνώρισε, έστω για λίγες μέρες το αφιλόξενο περιβάλλον των φυλακών του φρουρίου μετά τη ρήξη του με τον Πρίγκιπα Γεώργιο. Ο τελευταίος αυτός ρόλος του φρουρίου, ως χώρος φυλάκισης πολιτικών κρατουμένων, που με την αντίσταση τους πάλεψαν για τις δημοκρατικές τους ιδέες στάθηκε αφορμή για να περάσει στην ιστορία της λογοτεχνίας και του κινηματογράφου. Οι ταινίες "Μέρες του 36" και "Τα πέτρινα χρόνια" έχουν βασικές αναφορές και πλάνα από το χώρο του Ιτζεδιν.  

Το Παλαίκαστρο ή "Κούλες Απτέρων" αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα Φρουριακής Αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα. 

ΠΗΓΗ: Δήμος Σούδας