Περιγραφή

Η Φαλάσσαρνα ήταν ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια στη αρχαιότητα ( κλειστός λίμην), το μοναδικό στην Δυτική Κρήτη, με άνθηση στον 4ο και 3ο αι. π.Χ. Από παράδοση εχθρός της Πολυρρήνιας, πήρε το όνομά της από τη νύμφη -; τοπική ηρωίδα Φαλασσαρνή. Παρ'; ότι οι ανασκαφικές μαρτυρίες και τα ιστορικά στοιχεία δεν ανεβάζουν την ίδρυσή της πριν από τον 6ο αι. π.Χ., κατά πάσα πιθανότητα πρέπει να οργανώθηκε ήδη από το τέλος της γεωμετρικής περιόδου με την ένωση των διάσπαρτων οικισμών του κάμπου σε ένα συνοικισμό που εξελίχθηκε σε υπολογίσιμη ναυτική δύναμη.

Στα μετέπειτα χρόνια η πόλη διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στο θαλάσσιο εμπόριο της ακροδυτικής Κρήτης με την κατασκευή του κλειστού λιμένα της και την οχύρωσή του. Σήμερα το λιμάνικαι εγκαταστάσεις του βρίσκονται στην ξηρά, μετά την ανύψωση της ακτής 6-9μ., πιθανότατα το 365μ.X. Κατά την ανασκαφέα του χώρου Ελπίδα Χατζηδάκη, πρόκειται για πειρατικό ορμητήριο που τελικά κατέστρεψαν οι Ρωμαίοι στα μέσα του 1ου αι. π.Χ. , οπότε σφραγίστηκε και η είσοδος του λιμανιού.

Το λιμάνι κατασκευάστηκε σε λιμνοθάλασσα που προϋπήρχε και συνδεόταν με τη θάλασσα με τεχνητό κανάλι. Περιβαλλόταν από τείχους που συνδεόταν μετα τείχη της πόλης με οχυρωματικούς πύργους. Πίσω από το κύριο λιμάνι υπήρχε μία δεύτερη, ανεξάρτητη, υφάλμυρη λιμνοθάλασσα που ίσως ήταν χώρος ναυπηγείων.

Η συστηματική ανασκαφική έρευνα που ξεκίνησε το 1986 έφερε στο φως τους δύο από τους τέσσερις οχυρωματικούς πύργους του λιμανιού, που χρονολογούνται στο δεύτερο μισό του 4ου αι.π.Χ.Ο πρώτος είναι κυκλικός και ο δεύτερος τετράπλευρος.

Στην κορυφή του ακρωτηρίου Γραμβούσα εντοπίζεται η Ακρόπολη, με δύο τουλάχιστον ναούς, δημόσια κτiρια, δεξαμενές. Ολόκληρο το ακρωτήριο ήταν ένα φρούριο που περιβαλλόταν από πύργους και προμαχώνες ενώ στους πρόποδες του υπάρχει διπλός οχυρωματικούς τοίχος, μήκους 550μ., με τρείς αμυντικούς προμαχώνες. Άλλα κτ;iρια της πόλης έχουν βρεθεί κατά μήκος της ανατολικής πλευράς του ακρωτηρίου και στην πεδιάδα. Ανατολικά του λιμανιού βρίσκεται το νεκροταφείο της πόλης των αρχαϊκών και κλασικών χρόνων.έχουν ανασκαφεί 43 τάφοι, κιβωτιόσχημοι και εγχυτρισμοί σε πίθους.

Στην ίδια περιοχή βρίσκεται και ο γνωστός ‘θρόνος'; της Φαλάσαρνας που ίσως ήταν απλώς βήμα για ομιλητές, ενώ νότια του ‘θρόνου'; και κατά μήκος της βραχώδους ακτής διακρίνονται λατομεία καθώς και μια δεξαμενή λαξευμένη στο βράχο.