Περιγραφή

Η ίδρυση της πανάρχαιας καστροπολειτείας χάνεται στα βάθη των αιώνων. Η επίζηλη στρατηγική της θέση στο στόμιο του κλειστού τότε Κορινθιακού κόλπου ήταν  η αιτία να γίνει η Ναύπακτος στη μακραίωνη ιστορική της πορεία το μήλο της έριδας ανάμεσα στους δυνατούς της κάθε εποχής. Έτσι η παραθαλάσσια αυτή πολιτεία συνδέθηκε με τις μεγάλες μετακινήσεις των  Ηρακλειδών (Δωριέων) στα τέλη του ΙΒ΄ π.Χ. αιώνα. Εδώ ναυπήγησαν, όπως γράφουν αρχαίοι συγγραφείς, τα πλοία τους οι Ηρακλείδες για να μπορέσουν να περάσουν αντίπερα στην Πελοπόννησο.

ΑΡΧΑΙΑ ΑΠΟΧΗ : Η Ναύπακτος βρισκόταν στο κέντρο των διενέξεων της Αρχαίας Ελλάδα. Λοκροί, Αθηναίοι, Μεσσήνιοι, Αχαιοί, Θηβαίοι, Μακεδόνες, Αιτωλοί εναλλάσσονται στη διαχείριση των τυχών της στη μακραίωνη πορεία της.

Το 454 π.Χ. ο Αθηναίος ναύαρχος Τολμίδης, με το Αθηναϊκές τριήρεις και 4.000 οπλίτες, κυρίεψε τη Ναύπακτο, έδιωξε τους Λοκρούς και εγκατέστησε τους συμμάχους του Μεσσηνίους, οι οποίοι είχαν εκπατριστεί από τους Σπαρτιάτες κατά τον 3ον μεσσηνιακό πόλεμο.